Checklista przygotowania książki do druku (do wydruku)

Plik prawie gotowy, drukarnia czeka, deadline się zbliża. Właśnie w takich momentach zdarza się pominąć rzecz, którą widać dopiero na wydruku. Ta checklista zestawia w jednym miejscu wszystkie punkty kontrolne, które sprawdź przed wysłaniem pliku do drukarni. Możesz ją wydrukować, wkleić do Notion albo otworzyć obok Acrobata i odhaczać punkt po punkcie.

Blok 1. Format i geometria strony

To podstawa, od której wszystko zależy. Zły format lub brakujące spady oznaczają odrzucenie pliku przez drukarnię albo przyciętą treść w gotowej książce.

Format strony

• Wymiary strony w dokumencie źródłowym odpowiadają wybranym wymiarom druku (np. A5: 148 x 210 mm, B6: 125 x 176 mm, kwadrat 210 x 210 mm).
• Orientacja stron jest spójna w całym pliku. Strony poziome, jeśli są, mają explicite inny format lub są umieszczone jako wklejki, nie jako obrócone strony wnętrza.
• Liczba stron jest parzysta. Drukarnia drukuje arkusze złożone, więc nieparzysta liczba stron prawie zawsze oznacza problem z imposition.

Spady

• Do każdej krawędzi dodano spad co najmniej 3 mm (standardowe minimum; wiele drukarni prosi o 3 mm, niektóre o 5 mm).
• Elementy graficzne i tła kolorowe dochodzące do krawędzi strony wychodzą poza nią o wartość spadu, nie kończą się dokładnie na krawędzi.
• Wewnętrzny margines na oprawę (margines na grzbiet) jest wystarczający. Dla oprawy klejonej przyjmij minimum 15 mm po stronie grzbietu; dla oprawy twardej szytej 20 mm.

Marginesy i strefa bezpieczna

• Cały tekst i istotne elementy graficzne leżą przynajmniej 5 mm od krawędzi obszaru po odjęciu spadu (strefa bezpieczna). To bufor na niedokładność cięcia.
• Marginesy wewnętrzne (lustrzane) uwzględniają powiększony margines na grzbiet. Strona lewa i prawa nie są lustrzanym odbiciem z identyczną wartością marginesu wewnętrznego.

Szczegółowy przewodnik po spadach i marginesach znajdziesz w artykule spady i marginesy w druku.

Blok 2. Kolory

Ekran i druk to dwa różne światy kolorystyczne. Błędy kolorów wychodzą na jaw dopiero w drukarni, więc sprawdź je zanim tam trafią.

• Wszystkie użyte kolory są w trybie CMYK.
• Profil kolorów odpowiada wytycznym drukarni (najczęściej ISO Coated v2 300%).
• Tekst wnętrza jest w czystym K: 0/0/0/100, nie w kompozytowym czarnym.
• Duże obszary czarne, jeśli są, korzystają z rich black według specyfikacji drukarni.
• Nie ma elementów w przestrzeni RGB, Pantone bez konwersji ani Lab bez profilu.

Szczegóły dotyczące profili ICC i konwersji kolorów opisuje artykuł CMYK czy RGB w druku.

Blok 3. Obrazy i grafiki

Zdjęcia i ilustracje to osobna kategoria błędów. Niskie DPI, zła przestrzeń koloru i obrazy osadzone bez konwersji profilu to klasyczne problemy.

• Rozdzielczość wszystkich obrazów to co najmniej 300 DPI w rozmiarze docelowym (w skali 100%, nie w skali roboczej dokumentu). Grafiki liniowe (wektory zamienione na piksele, schematy) wymagają minimum 600 DPI lub powinny pozostać wektorowe.
• Zdjęcia są w trybie CMYK, nie RGB. Jeśli importujesz ze strony internetowej lub ze smartfona, zawsze musisz konwertować.
• Obrazy są osadzone w pliku PDF, nie linkowane do zewnętrznych ścieżek. Linkowany obraz pojawi się jako ramka z krzyżykiem, jeśli drukarnia otworzy plik na innym komputerze.
• Brak kompresji JPEG o wysokiej stratności na zdjęciach. Eksportuj z jakością minimum 8/10 lub bez kompresji.
• Grafiki wektorowe (logo, ozdobniki) są prawdziwymi wektorami lub są wyrastrowane do 600 DPI. Powiększony pikselowy logo wygląda źle nawet w wysokiej rozdzielczości druku.

Sprawdzenie DPI jest proste: w Adobe Acrobat Pro otwórz narzędzie Preflighting, wybierz profil i kliknij Analizuj. Program oznaczy każdy obraz poniżej 300 DPI. Bez Acrobata Pro możesz sprawdzić rozdzielczość źródłową w Właściwościach pliku graficznego przed osadzeniem.

Blok 4. Fonty i typografia

Fonty to jeden z najczęstszych powodów technicznych reklamacji. Nieosadzony font może zmienić cały skład, przenosić linie lub zamieniać znaki na prostokąty.

• Wszystkie użyte fonty są osadzone w pliku PDF. Sprawdź to przez Plik, Właściwości, zakładka Czcionki w Acrobacie.
• Brak fontów systemowych, które nie mają licencji na osadzanie. Sprawdź licencję każdego fontu, który używasz komercyjnie.
• Brak fontów na licencji tylko do użytku osobistego w projekcie wydawanym publicznie. Takie fonty nierzadko pojawiają się po pobraniu ze stron z darmowymi fontami.
• Tekst w języku polskim używa fontów z pełnym zestawem polskich znaków. Brak znaków diakrytycznych (ą, ę, ś, ź, ż, ó, ń, ć, ł) to klasyczny błąd przy fontach pobranych z zagranicznych serwisów.
• Interlinia jest ustawiona na wartość między 120% a 145% rozmiaru pisma. Zbyt ciasna lub zbyt obszerna interlinia obniża czytelność i jest trudna do poprawienia po eksporcie PDF.
• Brak sierot (pojedynczych liter kończących linię akapitu, szczególnie spójników i przyimków) oraz wdów i bękartów (pojedynczych linii rozrywających akapity). Polskie sierotki to osobna tradycja typograficzna; polska norma zaleca przenoszenie spójnika do następnej linii.
• Wcięcia akapitowe są spójne w całym wnętrzu (albo wcięcie, albo odstęp między akapitami, nigdy oba naraz).

Blok 5. Eksport do PDF

Format pliku to ostatnia warstwa techniczna przed drukiem. Zły eksport może zepsuć poprawnie przygotowany plik.

• Plik eksportowany jako PDF/X-1a:2001 lub PDF/X-4:2010, zgodnie z wytycznymi drukarni. PDF/X-1a to standard bezpieczny dla starszych workflow; PDF/X-4 obsługuje warstwy i przezroczystości.
• Ustawienia eksportu zawierają spady w wartości zgodnej z dokumentem (zazwyczaj 3 mm z każdej strony).
• Opcja "Spłaszcz przezroczystość" jest zaznaczona, jeśli eksportujesz PDF/X-1a. Standard 1a nie obsługuje natywnych przezroczystości.
• Plik nie jest zabezpieczony hasłem. Zablokowany PDF uniemożliwia przeprowadzenie preflightu i druku.
• Rozmiar pliku jest rozsądny. Nadmiarowo duże pliki (powyżej kilku GB dla typowej powieści) zazwyczaj oznaczają obrazy w zbyt wysokiej rozdzielczości lub błąd kompresji. Plik poniżej 300 stron rzadko powinien przekraczać 500 MB.
• Strony w PDF są w prawidłowej kolejności: strona 1 zaczyna od pierwszej strony wnętrza, nie od okładki (okładka to osobny plik).

Więcej o formatach pliku wyjściowego znajdziesz w artykule formaty plików do druku: PDF, PDF/X, EPUB.

Blok 6. Okładka

Okładka ma osobną specyfikę techniczną. Jest to jeden plik z rozkładówką przód-grzbiet-tył, a szerokość grzbietu zależy od liczby stron i gramatury papieru.

• Szerokość grzbietu obliczona na podstawie rzeczywistej liczby stron i gramatury papieru. Wzór podaje drukarnia lub kalkulator grzbietu. Błąd o 2 mm daje widoczne przesunięcie tytułu na grzbiecie.
• Plik okładki to jedna płaska rozkładówka (tył, grzbiet, przód od lewej do prawej), nie trzy osobne pliki.
• Spady dookoła całej rozkładówki, przynajmniej 3 mm z każdej strony zewnętrznej (góra, dół, krawędź lewego tyłu, krawędź prawego przodu). Grzbiet nie ma własnych spadów, bo nie ma tam cięcia.
• Kolory okładki w CMYK z profilem zgodnym z drukarni. Szczególnie ważne przy okładkach z fotografiami.
• Kod kreskowy ISBN (EAN-13) umieszczony na tylnej okładce w strefie bezpiecznej. Minimalne wymiary kodu to 25 x 37 mm przy 100% skali. Tło pod kodem jest białe.
• Fonty okładki osadzone lub zamienione na krzywe.
• Tytuł i nazwisko autora na grzbiecie są czytelne i prawidłowo ułożone (tekst poziomy dla cienkich grzbietów, pionowy dla grubszych, przy czym norma europejska ustawia go tak, żeby po położeniu książki na stole twarzą w górę tytuł był czytelny od lewej do prawej).

Blok 7. Treść i redakcja

Preflight techniczny to nie wszystko. Błędy merytoryczne i redakcyjne wychodzą na jaw dopiero na gotowej książce, więc sprawdź je przed drukiem, nie po.

• Korekta tekstu zakończona. Każda zmiana naniesiona, formatowanie przywrócone po nanoszeniu poprawek.
• Spis treści zsynchronizowany z numerami stron w ostatecznej wersji pliku. Zmiana układu strony po korekcie często przesuwa numery.
• Strony tytułowa, redakcyjna (copyright, ISBN, informacja o wydaniu) i kolofon są kompletne i poprawne.
• Paginacja jest ciągła i zaczyna się od właściwej strony. Strony prelim (strona tytułowa, karta tytułowa, spis treści) tradycyjnie numerowane cyframi rzymskimi lub bez numeracji, wnętrze od cyfry 1 lub od strony, na której zaczyna się tekst główny.
• Brak pustych stron przypadkowych, bez sensu. Puste strony powinny być celowe (np. verso karty tytułowej, verso ostatniego rozdziału).

Blok 8. Formalności przed drukiem

Kwestie formalne nie są technicznym preflightem, ale ich pominięcie przed zamówieniem druku może kosztować czas i pieniądze.

• ISBN nadany i umieszczony na stronie redakcyjnej oraz jako kod kreskowy na tylnej okładce.
• Egzemplarz próbny (proof) zamówiony, jeśli jest to pierwszy nakład lub zmienił się znacząco projekt. Proof kosztuje mało, a pozwala zobaczyć rzeczywiste kolory i jakość oprawy przed produkcją całego nakładu.
• Zamówiona liczba egzemplarzy potwierdzona. Sprawdź kalkulator druku, żeby upewnić się, że nakład jest opłacalny przy wybranej technologii.
• Termin realizacji drukarni znany i uwzględniony w harmonogramie sprzedaży lub premiery.
• Pliki wysyłane przez kanał uzgodniony z drukarnią (FTP, WeTransfer, panel klienta). Sprawdź limity wielkości pliku przed wysyłką.

Kalkulator kosztów i porównanie opcji druku znajdziesz w narzędziu kalkulator. Jeśli chcesz złożyć plik samodzielnie, edytor przeprowadzi Cię przez każdy etap składu z zachowaniem właściwych parametrów technicznych. Pełny przegląd możliwości platformy opisuje strona funkcje.

Tabela skrócona: szybki preflight w 5 minut

Jeśli znasz już temat i chcesz jedynie szybko przebiec przez najważniejsze punkty, poniższa tabela zbiera absolutne minimum przed wysłaniem pliku.

Co dalej po odhaczeniu całej listy

Kiedy każdy punkt jest odhaczony, możesz wysłać plik z pełnym spokojem. Warto mimo to zachować wersję roboczą pliku źródłowego (InDesign, Affinity, pliki edytora) razem z eksportowanym PDF. Poprawki po druku, dodruk po wyczerpaniu nakładu albo przygotowanie wersji e-book wymagają dostępu do edytowalnego źródła.

Jeśli natrafiłeś na problemy w którymkolwiek punkcie, szczegółowe rozwiązania znajdziesz w artykułach:

• Jak przygotować plik do druku: pełny przewodnik krok po kroku
• Najczęstsze błędy w przygotowaniu pliku do druku: co najczęściej idzie nie tak i jak to naprawić
• Formaty plików do druku: PDF, PDF/X, EPUB: kiedy który format i jak go ustawić

Najdroższy błąd w druku to ten, który odkrywasz po odebraniu nakładu. Pół godziny z tą listą przed wysłaniem pliku kosztuje wielokrotnie mniej niż dodruk z poprawką.

Najważniejsze w skrócie

• Sprawdź format, spady i marginesy zanim zaczniesz preflight reszty, bo błąd geometrii dyskwalifikuje plik natychmiast.
• Kolory muszą być w CMYK z profilem zgodnym z drukarnią; tekst w czystym K, a nie czarnym kompozytowym.
• Każdy font w pliku PDF musi być osadzony; sprawdź to w zakładce Czcionki Acrobata przed wysłaniem.
• Obrazy osadzone (nie linkowane), minimum 300 DPI w skali 1:1, bez kompresji stratnej na zdjęciach artystycznych.
• Okładka to osobny plik z obliczoną szerokością grzbietu i kodem ISBN na tylnej okładce.
• Zamów proof przed pierwszym pełnym nakładem, zwłaszcza przy kolorowej okładce z fotografiami.