Jak przygotować zdjęcia i ilustracje do druku książki

Zdjęcie, które na ekranie wygląda idealnie, na wydrukowanej stronie potrafi zamienić się w rozmytą plamę z dziwnie przesuniętymi kolorami. To nie wina drukarni ani pecha, tylko różnicy między tym, jak obraz wyświetla monitor, a tym, jak odtwarza go maszyna drukarska. Ten przewodnik pokazuje, jak przygotować fotografie i ilustracje tak, żeby na papierze wyglądały dokładnie tak, jak chcesz: ostro, w dobrych kolorach i bez białych pasków przy krawędziach.

Rozdzielczość: skąd 300 DPI i dlaczego to nie kaprys

Druk składa obraz z gęstej siatki maleńkich punktów farby. Im więcej punktów przypada na cal powierzchni, tym płynniejsze przejścia tonalne i ostrzejsze szczegóły. Standardem dla książek jest 300 DPI, czyli trzysta punktów na cal. Poniżej tej wartości oko zaczyna dostrzegać schodki i miękkość, zwłaszcza na twarzach, włosach i drobnym tekście wewnątrz grafiki.

Kluczowa pułapka brzmi tak: DPI samo w sobie nic nie znaczy. Liczy się rozdzielczość przeliczona na rozmiar, w jakim obraz faktycznie wyląduje na stronie. To samo zdjęcie może mieć jednocześnie 300 DPI i 72 DPI, zależnie od tego, jak duże je wydrukujesz.

Policzmy to na konkrecie. Zdjęcie ma 1772 na 1181 pikseli. Żeby uzyskać z niego 300 DPI, dzielisz liczbę pikseli przez 300, co daje maksymalny rozmiar druku.

Widać, że to samo zdjęcie na małym formacie jest ostre, a rozciągnięte na całą stronę robi się miękkie. Dlatego zanim wstawisz obraz, najpierw zdecyduj, jak duży ma być na stronie, a dopiero potem sprawdź, czy ma na to dość pikseli.

Jak szybko sprawdzić, czy obraz nada się do druku

Najprostszy test robisz w dowolnym edytorze grafiki. Otwórz okno wielkości obrazu, ustaw jednostkę na centymetry i rozdzielczość na 300 DPI, a program pokaże, jak duży wyjdzie wydruk. Jeśli wartość jest mniejsza niż miejsce, które obraz ma zająć na stronie, masz dwa wyjścia: użyć zdjęcia mniejszego na layoucie albo zdobyć wersję o większej liczbie pikseli.

Drugi, jeszcze szybszy sygnał ostrzegawczy to pochodzenie pliku. Obraz zapisany prosto ze strony internetowej, miniatura z komunikatora albo zrzut ekranu prawie zawsze mają 72 do 96 DPI i nadają się tylko do bardzo małego druku. Materiał z aparatu, banku zdjęć w wersji „large" albo od grafika to zwykle bezpieczna baza.

Kolor: CMYK kontra to, co widzisz na monitorze

Monitor świeci światłem i miesza trzy barwy RGB, czyli czerwoną, zieloną i niebieską. Druk działa odwrotnie: nakłada na biały papier cztery farby CMYK, czyli błękitną, purpurową, żółtą i czarną, które pochłaniają część światła. To dwa różne światy kolorów i nie pokrywają się w stu procentach. Część barw, które jarzą się na ekranie, w farbie po prostu nie istnieje.

Najmocniej cierpią jaskrawe, nasycone kolory. Intensywny morski błękit, soczysta limonkowa zieleń czy neonowy róż na wydruku gasną i przesuwają się w stronę szarości. To naturalne ograniczenie farby, nie błąd pliku. Lepiej zobaczyć tę zmianę u siebie na ekranie i ją oswoić, niż odebrać nakład i zdziwić się, czemu okładka straciła blask.

Dlatego konwersję z RGB na CMYK wykonaj samodzielnie, zanim oddasz plik. Wtedy widzisz, co się dzieje z kolorami, i możesz je skorygować pod kontrolą. Jeśli zostawisz obrazy w RGB, automat w drukarni i tak je przekonwertuje, ale po swojemu, bez wiedzy o tym, na czym Ci zależało. Sam mechanizm różnic między oboma modelami i dobór profilu rozkładamy szczegółowo w osobnym poradniku kolory CMYK czy RGB w druku.

Profil ICC, czyli wspólny język koloru

Profil ICC to plik, który mówi, jak dany sprzęt rozumie kolory. Przy konwersji do CMYK wybierasz profil odpowiadający warunkom druku. Dla większości książek na papierze powlekanym standardem w Europie jest profil z rodziny Fogra, na przykład PSO Coated, a dla papieru niepowlekanego, chłonnego, używa się profilu dla offsetu niepowlekanego. Jeśli nie masz wytycznych z drukarni, zapytaj, na jakim profilu mają przyjąć plik. To jedno pytanie ratuje przewidywalność kolorów na całym nakładzie.

Format pliku: każdy typ grafiki ma swój

Nie każdy obraz zapisujesz tak samo. Wybór formatu zależy od tego, czy masz fotografię, czy rysunek z ostrymi liniami.

Reguła kciuka jest prosta. Wszystko, co ma fotograficzną fakturę i miękkie przejścia, traktujesz jak raster i pilnujesz jego rozdzielczości. Wszystko, co jest rysunkiem z wyraźnymi konturami, trzymaj jako wektor tak długo, jak się da, bo wektor nie ma rozdzielczości i pozostaje ostry w każdym rozmiarze. Gdy zapiszesz logo jako mały JPEG, a potem powiększysz je na stronie, zobaczysz pikseli, których przy wektorze by nie było.

Jeśli korzystasz z JPEG, zapisuj go z najwyższą jakością. Każdy ponowny zapis JPEG dokłada kompresję i kasuje detale, dlatego pracuj na oryginale, a kompresji dokonuj raz, na końcu. Końcowy plik całej książki i tak wyeksportujesz do PDF, w którym wszystkie obrazy zostaną osadzone w środku w docelowej jakości.

Ułożenie na stronie: spad i obszar bezpieczny dla obrazów

Tu zaczyna się część, którą najłatwiej przeoczyć i która generuje najwięcej reklamacji. Gilotyna tnąca nakład nie trafia co do milimetra. Stos kartek przesuwa się minimalnie, więc cięcie zawsze ma kilka dziesiątych milimetra luzu. Druk projektuje się z myślą o tym luzie.

Spad to obraz wychodzący poza krawędź strony. Jeśli zdjęcie albo kolorowe tło ma sięgać do samego brzegu, musi wystawać 3 do 5 mm poza format, w obszar spadu. Wtedy nawet przy lekkim przesunięciu cięcia nie powstaje przy krawędzi biały pasek, bo nóż wciąż tnie przez obraz, a nie obok niego. Pełny mechanizm spadów i marginesów omawiamy osobno w poradniku spady i marginesy w druku, tu skupiamy się na samych obrazach.

Obszar bezpieczny to odwrotność spadu. To margines wewnątrz strony, w którym nie umieszczasz nic ważnego: ważnych fragmentów zdjęcia, podpisów, twarzy bohaterów. Zachowaj 4 do 5 mm odstępu od linii cięcia, żeby ten sam luz gilotyny nie obciął Ci czegoś, na czym zależy.

Ilustracja na rozkładówce, czyli przez grzbiet

Gdy obraz rozciąga się przez dwie sąsiednie strony i przechodzi przez grzbiet, weź pod uwagę, że przy oprawie część obrazu zniknie w środku zszycia albo sklejenia. Nie umieszczaj na linii grzbietu twarzy, kluczowego detalu ani tekstu, bo zostaną zassane do środka i staną się niewidoczne. Zostaw na styku stron trochę zapasu i prowadź najważniejsze elementy z dala od zgięcia.

Przykład: przygotowanie jednego zdjęcia od zera

Prześledźmy całą drogę na konkretnym przypadku. Masz fotografię, która ma trafić na pełną stronę A5 w książce wspomnieniowej. Zobacz, jak wygląda przygotowanie krok po kroku, bo ta sama kolejność działa dla każdego obrazu.

Krok pierwszy, sprawdź wymiary. Strona A5 to 148 na 210 mm. Doliczasz 3 mm spadu z każdej strony, więc obraz musi pokryć 154 na 216 mm. Przy 300 DPI to około 1819 na 2551 pikseli. Otwierasz plik i sprawdzasz, czy ma co najmniej tyle. Jeśli ma mniej, szukasz większej wersji albo zmniejszasz obraz na layoucie.

Krok drugi, popraw na spokojnie ostrość i jasność. Drobne wyostrzenie i korekta jasności na monitorze ustawionym mniej więcej poprawnie. Druk zwykle wychodzi minimalnie ciemniej niż ekran, więc cienie nie powinny być zupełnie zatkane na czerń.

Krok trzeci, przekonwertuj na CMYK. Wybierasz profil pasujący do papieru, na którym drukuje Twoja drukarnia. Po konwersji patrzysz, co zrobiło się z najbardziej nasyconymi kolorami, i jeśli trzeba, delikatnie je podnosisz, żeby nie zgasły do szarości.

Krok czwarty, zapisz w dobrym formacie. Fotografię zapisujesz jako TIFF albo JPEG w najwyższej jakości, w 300 DPI, z osadzonym profilem CMYK. Nie zapisujesz jej kilka razy w JPEG, żeby nie nawarstwiać kompresji.

Krok piąty, osadź na spad. Na stronie układasz obraz tak, żeby wychodził poza format we wszystkie cztery strony, a ważne elementy zostawiasz z dala od krawędzi i od grzbietu. Na końcu eksportujesz całość do PDF gotowego do druku.

Pięć kroków, ta sama logika za każdym razem. Gdy raz ją przećwiczysz, kolejne obrazy przygotujesz niemal automatycznie.

Najczęstsze pułapki ze zdjęciami i jak ich uniknąć

Kilka błędów wraca w plikach autorów najczęściej. Warto je znać z góry, bo każdy z nich da się wyłapać przed wysłaniem do druku.

• Obraz w docelowym rozmiarze ma mniej niż 300 DPI. Wygląda dobrze na ekranie, rozmywa się na papierze.
• Zdjęcia zostawione w RGB. Drukarnia konwertuje je po swojemu i kolory zaskakują na gotowym nakładzie.
• Brak spadu pod pełnostronicowym zdjęciem. Po przycięciu przy krawędzi pojawia się biały pasek.
• Czarny tekst złożony ze wszystkich czterech farb zamiast z samego K. Drobne litery rozlewają się i dają kolorowe obwódki.
• Logo wklejone jako mały raster i powiększone. Krawędzie tracą ostrość, choć wektor zostałby idealnie czysty.
• Zdjęcie pobrane z sieci bez praw i w 72 DPI. Problem prawny i jakościowy naraz.

Plik do druku jest jak przepis, który ktoś inny ugotuje bez Ciebie w kuchni. Wszystko, czego nie zapiszesz wprost, zostanie zinterpretowane, a nie zgadnięte z Twoich intencji. Dobre przygotowanie obrazu to po prostu niezostawianie maszynie miejsca na domysły.

Każdy z tych punktów wchodzi też do szerszej listy kontrolnej całego pliku, którą zebraliśmy w poradniku checklista przygotowania do druku. Warto przejść ją tuż przed eksportem, bo łapie błędy, które na ekranie są niewidoczne.

Najważniejsze w skrócie

• Liczy się 300 DPI w docelowym rozmiarze obrazu na stronie, a nie sama liczba pikseli w oderwaniu od wielkości druku.
• Konwertuj zdjęcia do CMYK samodzielnie, z profilem ICC pod papier drukarni, i skoryguj nasycone kolory, które gasną.
• Fotografie zapisuj jako TIFF lub mocny JPEG, a logo i rysunki liniowe trzymaj jako wektory PDF lub SVG.
• Obrazy sięgające krawędzi układaj na spad, czyli 3 do 5 mm poza format, a ważne elementy trzymaj w obszarze bezpiecznym.
• Czarny tekst składaj z samego K, nie ze wszystkich czterech farb, żeby uniknąć kolorowych obwódek.
• Na rozkładówce nie prowadź kluczowych detali przez linię grzbietu, bo zniknie w oprawie.

Co dalej z gotowymi obrazami

Kiedy zdjęcia i ilustracje są już w 300 DPI, w CMYK i poukładane na spad, masz najtrudniejszą część prepressu za sobą. Pozostaje wpiąć je w plik całej książki i wyeksportować poprawny PDF, co opisujemy szerzej w przewodniku jak przygotować plik do druku.

Sam skład obrazów i tekstu w jednym dokumencie wygodnie zrobić w edytorze, który pilnuje spadów i marginesów za Ciebie, a podgląd pokazuje stronę tak, jak wyjdzie z maszyny. Przegląd narzędzi, które przekształcają gotowy materiał w plik gotowy do druku, znajdziesz w zestawieniu funkcji. Dzięki temu nie musisz pamiętać każdego parametru z głowy, bo system przypilnuje technicznej strony, a Ty skupisz się na tym, żeby obrazy po prostu dobrze wyglądały.